شخصى به مقدار معينى در نافرمانى و تبهكار اعضاى گلّه سهيم هستند ، زيرا آنها خود را داراى مسئوليت اضافى مىبينند كه نشأت گرفته از علاقهء سببيّتى است كه نسبت به جرايم ديگران غير از جرايم خودشان را بر دوش مىكشند . بنابراين آنان از دو جهت مسئولند ، به همين دليل از دو جهت گنهكارند . و گنهكارى كه مرتكب جرايم فراوانى مىشود ، بديهى است كه نمىشود با او رفتارى كنند ، شبيه رفتار كسى كه به جز يك گناه مرتكب نشده است ، خداى تعالى مىفرمايد : « الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْناهُمْ عَذاباً فَوْقَ الْعَذابِ بِما كانُوا يُفْسِدُونَ » « 1 » و در مقابل هرچه كه از رابطهء سببيّت يا واسطه‌گرى بين مسئولان زياد كم شود ، مىبينيم مسئوليت به معناى دقيق كلمه فروكش مىكند و تفكيك مىشود ، خداى تعالى مىفرمايد : « لَنا أَعْمالُنا وَ لَكُمْ أَعْمالُكُمْ » « 2 » و « قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرامِي وَ أَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ » « 3 » و « قُلْ لا تُسْئَلُونَ

--> - آنها به پيروان خود مىگويند : شما هيچ تفاوت و برترى بر ما نداريد ، بنابراين شما هم در مقابل اعمالتان عذاب دردناك الهى را بچشيد ! » و آيات 31 و 32 سورهء سبأ : « كافران گفتند : ما هرگز به اين قرآن و كتاب‌هاى آسمانى ديگرى كه قبل از آن بوده ، ايمان نخواهيم آورد ، اگر ببينى هنگامى كه اين ستمگران در پيشگاه پروردگارشان ( براى حساب ) نگه داشته شده‌اند ، درحالىكه هركدام گناه خود را به گردن ديگرى مىاندازد ، مستضعفان به مستكبران مىگويند : اگر شما نبوديد ما مؤمن بوديم . ( ولى مستكبران ) در پاسخ به مستضعفان مىگويند : آيا ما شما را از راه هدايت بازداشتيم ، بعد از اين‌كه هدايت به سراغ شما آمد ، بلكه خود شما گنهكاريد . » و آيات 36 - 39 سوره زخرف : « و هركس از ياد خدا روىگردان شود ، شيطانى را به سراغ او مىفرستيم ، پس همواره قرين اوست ، و آن شياطين اين گروه را از راه خدا بازمىدارند ، ( و چنان در نظر آن‌ها جلوه مىدهند ) گمان مىكنند هدايت‌يافتگان حقيقى آن‌ها هستند ، تا زمانى كه نزد ما حاضر مىشود ، مىبيند ( كه عامل همه بدبختىها بوده ) مىگويد : كاش ميان من و تو فاصلهء مشرق و مغرب بود ! چه بد قرين و هم‌نشينى است ! هرگز اين ندامت امروز به حال شما سودى ندارد ، چرا كه شما ظلم كرديد ، و در نتيجه همه در عذاب مشتركيد . ( 1 ) - نحل ( 16 ) آيهء 88 : كسانى كه كافر شدند و مردم را از راه خدا بازداشتند ، مجازاتى ما فوق مجازات كفرشان بر آنها مىافزاييم ، در برابر آنچه فساد مىكردند . ( 2 ) - شورا ( 42 ) آيهء 15 : نتيجهء اعمال ما از آن ماست و اعمال شما از آن شما . ( 3 ) - هود ( 11 ) آيهء 35 : بگو : اگر من آنها را از پيش خود ساخته و به دروغ به خدا نسبت داده‌ام ، گناهش بر عهدهء من است ، ولى من از گناهان شما بيزارم .